ഇന്ത്യയിലെ ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുമ്പോൾ നമ്മുടെ മനസ്സിൽ ആദ്യം ഓടിയെത്തുന്നത് വൻകിട കോർപ്പറേറ്റ് കമ്പനികളും അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ട ശതകോടീശ്വരന്മാരുമാണ്. എന്നാൽ അശോക യൂണിവേഴ്സിറ്റിയുടെ സെന്റർ ഫോർ സോഷ്യൽ ഇംപാക്ട് ആൻഡ് ഫിലാൻട്രോപ്പി (CSIP) പുറത്തുവിട്ട പുതിയ റിപ്പോർട്ട് ഈ ധാരണകളെ പാടെ തിരുത്തിക്കുറിക്കുന്നു. ആധുനിക കാലത്തെ ഈ റിപ്പോർട്ട് പ്രകാരം ഇന്ത്യയിലെ സാധാരണ കുടുംബങ്ങൾ പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 54,000 കോടി രൂപ അതായത് ഏതാണ്ട് ആറ് ബില്യൺ ഡോളറോളം തുകയാണ് വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ ദാനധർമ്മങ്ങൾക്കായി വിനിയോഗിക്കുന്നത്. ഇത് വെറുമൊരു സാമ്പത്തിക ഇടപാടല്ല, മറിച്ച് തലമുറകളായി ഇന്ത്യൻ സംസ്കാരത്തിൽ അലിഞ്ഞുചേർന്ന ഒരു മൂല്യബോധത്തിന്റെ പ്രതിഫലനമാണ്.
ഇന്ത്യയിലെ ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഒരു വരേണ്യവർഗത്തിന് മാത്രം അവകാശപ്പെട്ടതല്ല എന്ന് ഈ കണക്കുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. രാജ്യത്തെ ജനസംഖ്യയുടെ 68 ശതമാനത്തോളം ആളുകൾ ഏതെങ്കിലും ഒരു രൂപത്തിൽ ദാനങ്ങൾ നൽകുന്നുണ്ട്. കേവലം പണമായി മാത്രമല്ല, ഭക്ഷണമായും വസ്ത്രമായും വീട്ടുപകരണങ്ങളായും ഈ സഹായഹസ്തങ്ങൾ നീളുന്നു.
റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രകാരം ഏതാണ്ട് 48 ശതമാനം ആളുകൾ സാധനങ്ങളായും 44 ശതമാനം ആളുകൾ പണമായും 30 ശതമാനം ആളുകൾ സ്വന്തം അധ്വാനം സൗജന്യമായി നൽകുന്ന വോളണ്ടിയർ സേവനങ്ങളായും സഹായം നൽകുന്നു. മതപരമായ ചടങ്ങുകളിലെ സന്നദ്ധസേവനം മുതൽ പ്രകൃതിക്ഷോഭങ്ങൾ സംഭവിക്കുമ്പോൾ മുന്നിട്ടിറങ്ങുന്ന പ്രാദേശിക കൂട്ടായ്മകൾ വരെ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. വലിയ പ്രശസ്തി ആഗ്രഹിക്കാതെ, ദൈനംദിന ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമായി സാധാരണക്കാർ നടത്തുന്ന ഈ ഇടപെടലുകളാണ് ഇന്ത്യയെ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉദാരമായ രാജ്യങ്ങളിലൊന്നായി മാറ്റുന്നത്.
ഭാരതീയർക്കിടയിൽ ദാനധർമ്മങ്ങൾ ഇത്രയേറെ വ്യാപകമാകാൻ പ്രധാന കാരണം വിശ്വാസവും ആത്മീയതയുമാണ്. സർവ്വേയിൽ പങ്കെടുത്ത 90 ശതമാനത്തിലധികം ആളുകളും തങ്ങൾ ദാനം നൽകുന്നത് ഒരു മതപരമായ കടമയാണെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ ഭാഗമായി നൽകപ്പെടുന്ന ദാനത്തിന്റെ 40 മുതൽ 45 ശതമാനം വരെ മതസ്ഥാപനങ്ങളിലേക്കാണ് പോകുന്നത്.
ഇതിനോടൊപ്പം തന്നെ തുല്യ പ്രാധാന്യത്തോടെ നഗരപ്രദേശങ്ങളിലെ പാവപ്പെട്ടവർക്കും യാചകർക്കും നേരിട്ട് സഹായമെത്തിക്കാനും ജനങ്ങൾ ശ്രദ്ധിക്കുന്നു. ഗ്രാമീണ മേഖലകളിൽ മതസ്ഥാപനങ്ങൾ വഴിയുള്ള ജീവകാരുണ്യ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കാണ് മുൻതൂക്കം. ഇത്തരം ദാനങ്ങൾ പള്ളികളിലെയും ക്ഷേത്രങ്ങളിലെയും സൗജന്യ ഭക്ഷണശാലകൾ വഴി വിശക്കുന്നവരിലേക്ക് നേരിട്ട് എത്തുന്നു. വിശ്വാസവും സഹാനുഭൂതിയും കൈകോർക്കുന്ന ഈ രീതി ഇന്ത്യയിലെ ദാരിദ്ര്യനിർമ്മാർജ്ജന പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ വലിയൊരു തണലായി വർത്തിക്കുന്നു.
വിദ്യാഭ്യാസവും ഉദാരതയും തമ്മിൽ കൃത്യമായ ബന്ധമുണ്ടെന്നും റിപ്പോർട്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ബിരുദാനന്തര ബിരുദധാരികൾക്കിടയിൽ ദാനധർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യാനുള്ള പ്രവണത കൂടുതലായി കാണപ്പെടുന്നു. എങ്കിലും ദാനപ്രക്രിയ സമ്പന്നരിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിനിൽക്കുന്നില്ല എന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്. പ്രതിമാസം 4000 മുതൽ 5000 രൂപ വരെ മാത്രം വരുമാനമുള്ള താഴ്ന്ന വരുമാനക്കാർ പോലും തങ്ങളുടെ പരിമിതമായ സാഹചര്യങ്ങളിൽ നിന്ന് ദാനം ചെയ്യാൻ മടിക്കുന്നില്ല.
വരുമാനം വർദ്ധിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് ദാനത്തിലുള്ള പങ്കാളിത്തം 80 ശതമാനം വരെ ഉയരുന്നുണ്ടെങ്കിലും അടിത്തട്ടിലുള്ളവരുടെ വലിയ പങ്കാളിത്തം ഇന്ത്യയുടെ സാമൂഹിക ഭദ്രത ഉറപ്പാക്കുന്നു. പുരുഷന്മാർ നയിക്കുന്ന കുടുംബങ്ങൾ മതപരമായ ദാനങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന നൽകുമ്പോൾ സ്ത്രീകൾക്ക് മുൻതൂക്കമുള്ള കുടുംബങ്ങൾ നിരാലംബരായ വ്യക്തികളെ നേരിട്ട് സഹായിക്കാൻ കൂടുതൽ താല്പര്യം കാണിക്കുന്നു എന്നതും പഠനത്തിലെ രസകരമായ ഒരു കണ്ടെത്തലാണ്.
ലോകത്തിലെ അതിവേഗം വളരുന്ന സമ്പദ്വ്യവസ്ഥകളിൽ ഒന്നായ ഇന്ത്യയിൽ ഉപഭോഗം വർദ്ധിക്കുന്നതിനനുസരിച്ച് ദാനധർമ്മങ്ങളും വർദ്ധിക്കുമെന്നാണ് ഗവേഷകർ വിലയിരുത്തുന്നത്. അമേരിക്കയോ ബ്രിട്ടനോ പോലുള്ള വികസിത രാജ്യങ്ങളിൽ ദാനങ്ങൾ പലപ്പോഴും ഔദ്യോഗിക എൻജിഒകൾ വഴിയും ടാക്സ് ആനുകൂല്യങ്ങൾ ലക്ഷ്യമിട്ടുമാണ് നടക്കുന്നത്.
എന്നാൽ ഇന്ത്യയിൽ ഇത് വ്യക്തിപരമായ ബന്ധങ്ങളിലൂടെയും നേരിട്ടുള്ള സഹായങ്ങളിലൂടെയുമാണ് മുന്നേറുന്നത്. വലിയ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂഷണൽ ഫണ്ടുകളേക്കാൾ ഇന്ത്യയിലെ ചെറുകിട സന്നദ്ധ സംഘടനകളുടെയും കമ്മ്യൂണിറ്റി ഗ്രൂപ്പുകളുടെയും നിലനിൽപ്പിന് ആധാരം ഇത്തരം ചെറിയ തുകകളാണ്. ഓൺലൈൻ പേയ്മെന്റുകളും ക്രൗഡ് ഫണ്ടിംഗ് പ്ലാറ്റ്ഫോമുകളും സജീവമാകുന്നതോടെ ഈ മേഖലയിൽ കൂടുതൽ സുതാര്യതയും വളർച്ചയും പ്രതീക്ഷിക്കാം. ഭാരതത്തിന്റെ ദാനശീലം മുകളിൽ നിന്ന് താഴേയ്ക്ക് ഒഴുകുന്ന ഒന്നല്ല, മറിച്ച് താഴെത്തട്ടിൽ നിന്ന് നിരന്തരം ഉയർന്നു വരുന്ന വലിയൊരു തരംഗമാണ്.
