കേൾക്കുമ്പോൾ അവിശ്വസനീയമെന്നു തോന്നുമെങ്കിലും ശാസ്ത്രീയമായി സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ട ഒന്നാണ് ‘ഫാന്റം ലിംബ് സിൻഡ്രോം’. മുറിച്ചുമാറ്റപ്പെട്ട ഒരു അവയവം ഇപ്പോഴും ശരീരത്തിലുണ്ടെന്നും അവിടെ വേദനയോ തരിപ്പോ അനുഭവപ്പെടുന്നുവെന്നും രോഗിക്ക് തോന്നുന്ന വിചിത്രമായ അവസ്ഥയാണിത്.
അപകടങ്ങളിലോ ശസ്ത്രക്രിയകളിലോ കൈയോ കാലോ നഷ്ടപ്പെട്ട വ്യക്തികളിൽ ഭൂരിഭാഗം പേരും അനുഭവിക്കുന്ന ഒരു പ്രതിഭാസമാണിത്. നഷ്ടപ്പെട്ട ആ അവയവം ഇപ്പോഴും അവിടെയുണ്ടെന്നും അത് അനക്കാൻ കഴിയുന്നുണ്ടെന്നും അവർക്ക് തോന്നും. വെറുമൊരു തോന്നലല്ല, മറിച്ച് ആ ഭാഗത്ത് അതിശക്തമായ വേദനയോ, ചൊറിച്ചിലോ, തണുപ്പോ അനുഭവപ്പെടുകയും ചെയ്യും. ഇല്ലാത്ത ഒരു അവയവം എങ്ങനെ വേദനിക്കും എന്നത് ദശകങ്ങളോളം ശാസ്ത്രലോകത്തിന് ഒരു വലിയ ചോദ്യചിഹ്നമായിരുന്നു.
നമ്മുടെ ശരീരത്തിലെ ഓരോ ഭാഗത്തെയും നിയന്ത്രിക്കാൻ തലച്ചോറിൽ പ്രത്യേക ഇടങ്ങളുണ്ട്. ഒരു അവയവം മുറിച്ചുമാറ്റപ്പെടുമ്പോൾ ആ അവയവത്തിലേക്കുള്ള നാഡീബന്ധങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുന്നുണ്ടെങ്കിലും, തലച്ചോറിലെ ആ അവയവത്തിനായുള്ള ‘മാപ്പ്’ (Body Map) പെട്ടെന്ന് അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നില്ല.
മറ്റ് അവയവങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സിഗ്നലുകൾ തലച്ചോറിലെ ഈ ഭാഗത്തേക്ക് എത്തുമ്പോൾ, നഷ്ടപ്പെട്ട അവയവത്തിൽ നിന്നാണ് ആ സന്ദേശങ്ങൾ വരുന്നത് എന്ന് തലച്ചോറ് തെറ്റായി ധരിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരാളുടെ കൈ നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ, മുഖത്തോ തോളിലോ സ്പർശിക്കുമ്പോൾ ആ സ്പർശനം തന്റെ നഷ്ടപ്പെട്ട കൈയിലാണ് സംഭവിക്കുന്നത് എന്ന് രോഗിക്ക് തോന്നാം.
ഫാന്റം ലിംബ് അനുഭവിക്കുന്നവർ പലപ്പോഴും കഠിനമായ വേദനയെക്കുറിച്ച് പരാതിപ്പെടാറുണ്ട്. നഷ്ടപ്പെട്ട കൈവിരലുകൾ മടങ്ങിയിരിക്കുകയാണെന്നോ അല്ലെങ്കിൽ കൈ ഒരു പ്രത്യേക രീതിയിൽ കുടുങ്ങിക്കിടക്കുകയാണെന്നോ ഉള്ള തോന്നൽ അവരെ മാനസികമായി തളർത്തുന്നു. ഈ വേദന ശാരീരികമായ ഒന്നല്ല, മറിച്ച് തലച്ചോറ് സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഒന്നായതിനാൽ സാധാരണ വേദനസംഹാരികൾ കൊണ്ട് ഇത് മാറ്റാൻ കഴിയില്ല. ഇല്ലാത്ത കൈയിലെ നഖം മാന്തിയാലോ അല്ലെങ്കിൽ കയ്യിലിരിക്കുന്ന മോതിരം വിരലിനെ അമർത്തുന്നുണ്ടെന്നോ ഒക്കെ ഇവർക്ക് തോന്നുമ്പോൾ അത് വലിയ മാനസിക സമ്മർദ്ദത്തിന് കാരണമാകുന്നു.
ഈ വിചിത്രമായ രോഗത്തെ ചികിത്സിക്കാൻ ന്യൂറോ സയന്റിസ്റ്റായ വി.എസ്. രാമചന്ദ്രൻ കണ്ടെത്തിയ വിദ്യ അതിശയകരമാണ്. ‘മിറർ ബോക്സ്’ എന്നാണ് ഇത് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഒരു പെട്ടിയുടെ നടുവിൽ കണ്ണാടി വെച്ച്, ഉള്ള കൈ അതിൽ നോക്കി ചലിപ്പിക്കുമ്പോൾ നഷ്ടപ്പെട്ട കൈയും ചലിക്കുന്നതായി തലച്ചോറിന് തോന്നുന്നു. ഈ ദൃശ്യാനുഭവം തലച്ചോറിലെ തെറ്റായ ധാരണകളെ തിരുത്തുകയും, ഇല്ലാത്ത അവയവം സുരക്ഷിതമാണെന്ന സന്ദേശം നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതിലൂടെ അവിശ്വസനീയമായ രീതിയിൽ രോഗികളുടെ ഫാന്റം വേദന കുറയുന്നതായി കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.
