ഇറാൻ്റെ ആണവ പദ്ധതികളെയും അവരുടെ പ്രാദേശിക ഇടപെടലുകളെയും മുൻനിർത്തി ലോകമെമ്പാടുമുള്ള വിവിധ രാജ്യങ്ങളും അന്താരാഷ്ട്ര സംഘടനകളും വലിയ രീതിയിലുള്ള ഉപരോധങ്ങളുടെ വലയാണ് ആ രാജ്യത്തിന് ചുറ്റും തീർത്തിരിക്കുന്നത്. ഐക്യരാഷ്ട്ര സംഘടന (UN), അമേരിക്ക (US), യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ (EU) എന്നിവർ ഏർപ്പെടുത്തിയ കടുത്ത ഉപരോധങ്ങൾ ഇറാൻ്റെ എണ്ണ വ്യാപാരം മുതൽ ബാങ്കിങ് സംവിധാനത്തെ വരെ വളരെ ദോഷകരമായി ബാധിച്ചിട്ടുണ്ട്.
2015-ലെ ജെസിപിഒഎ (JCPOA) ആണവ കരാറിന് ശേഷം ഇറാന് ഉപരോധങ്ങളിൽ ചില ഇളവുകൾ ലഭിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും, 2018-ൽ ഈ കരാർ തകർന്നതോടെ നിയന്ത്രണങ്ങൾ വീണ്ടും കർശനമായി തിരിച്ചുവരികയായിരുന്നു.
നിലവിൽ അമേരിക്കയും ഇറാനും തമ്മിൽ ഒരു താൽക്കാലിക ധാരണാപത്രം (MoU) ഒപ്പുവെച്ച പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ഇറാന് മേൽ ചുമത്തിയിട്ടുള്ള ചില ഉപരോധങ്ങൾ വീണ്ടും നീക്കം ചെയ്യപ്പെടാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ഇറാനെതിരെ ഇതുവരെ ഏതൊക്കെ തരത്തിലുള്ള ഉപരോധങ്ങളാണ് നിലവിലുണ്ടായിരുന്നതെന്ന് വിശദമായി പരിശോധിക്കാം.
ഇറാൻ്റെ ആണവ പദ്ധതികൾക്കെതിരെയുള്ള ഐക്യരാഷ്ട്ര സംഘടനയുടെ ഉപരോധങ്ങൾ
ഇറാനെതിരെയുള്ള യുഎൻ ഉപരോധങ്ങൾ 2006, 2007, 2008, 2010 എന്നീ വർഷങ്ങളിലാണ് പാസാക്കപ്പെട്ടത്. മാരകമായ ആയുധങ്ങൾ കൈമാറുന്നത് തടയുക, ആണവ സാങ്കേതികവിദ്യയുമായും വസ്തുക്കളുമായും ബന്ധപ്പെട്ട വിതരണങ്ങൾ നിരോധിക്കുക, ഇസ്ലാമിക് റവല്യൂഷണറി ഗാർഡ് കോർപ്സ് (IRGC), ഇറാന്റെ സർക്കാർ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ഷിപ്പിംഗ് കമ്പനി എന്നിവയുടെ ആസ്തികൾ മരവിപ്പിക്കുക, ആണവായുധങ്ങൾ വഹിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ബാലിസ്റ്റിക് മിസൈലുകളുടെ നിർമ്മാണം തടയുക എന്നിവയെല്ലാം ഈ യുഎൻ ഉപരോധങ്ങളുടെ പരിധിയിൽ വരുന്നവയായിരുന്നു.
തുടർന്ന് 2015-ൽ ഒപ്പുവെച്ച ജെസിപിഒഎ കരാറിന് ശേഷം, ഘട്ടം ഘട്ടമായി ഉപരോധങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യാനുള്ള കൃത്യമായ സമയപ്പട്ടിക യുഎൻ രക്ഷാസമിതി തയ്യാറാക്കിയിരുന്നു. എന്നാൽ 2018-ൽ അന്നത്തെ യുഎസ് പ്രസിഡന്റായിരുന്ന ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ് ഈ കരാറിൽ നിന്ന് ഏകപക്ഷീയമായി പിന്മാറി. ഇതിന് പിന്നാലെ കരാറിലെ വ്യവസ്ഥകൾ പാലിക്കാൻ ഇറാനും വിസമ്മതിച്ചു. ഇതേത്തുടർന്ന് കഴിഞ്ഞ വർഷം യുഎന്നിന്റെ പ്രത്യേക സ്നാപ്പ്ബാക്ക് (Snapback) സംവിധാനം വഴി ഈ ഉപരോധങ്ങളെല്ലാം ഇറാനെതിരെ വീണ്ടും പ്രാബല്യത്തിൽ വരികയാണുണ്ടായത്.
അമേരിക്കൻ ഉപരോധങ്ങൾ
1979-ൽ നടന്ന ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ അമേരിക്കൻ എംബസി ഒത്താശ ബന്ദി പ്രതിസന്ധിക്ക് ശേഷമാണ് അമേരിക്ക ഇറാനെതിരെ തങ്ങളുടെ ആദ്യത്തെ ഉപരോധം ഏർപ്പെടുത്തുന്നത്. നിലവിൽ അമേരിക്കൻ ഉപരോധങ്ങൾ പല തട്ടുകളിലായാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്.
ഇറാൻ്റെ കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ മൂല്യമുള്ള ആസ്തികൾ മരവിപ്പിക്കൽ, ആയുധ നിരോധനം, ഇറാനുമായുള്ള സമ്പൂർണ്ണ വ്യാപാര-നിക്ഷേപ വിലക്കുകൾ, എണ്ണ വാങ്ങുന്നതിനുള്ള കടുത്ത നിയന്ത്രണങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇവയിൽ പ്രസിഡന്റിന്റെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഉത്തരവുകൾ വഴി നടപ്പിലാക്കിയ ഉപരോധങ്ങൾ ട്രംപിന് ഒരു പേനയുന്തിലൂടെ എളുപ്പത്തിൽ മാറ്റാൻ സാധിക്കും.
എന്നാൽ, അമേരിക്ക ഇറാൻ്റെ ഐആർജിസിയെ (IRGC) ഒരു ഭീകര സംഘടനയായി പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഐആർജിസി ഇറാന്റെ സാമ്പത്തിക വ്യവസ്ഥയുമായി ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിക്കിടക്കുന്ന ഒന്നായതിനാൽ, ഇതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഉപരോധങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമുള്ള കാര്യമല്ല.
ബാങ്കിങ് സംവിധാനങ്ങൾക്കെതിരെയുള്ള യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ്റെ ഉപരോധങ്ങൾ
യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ 2012 മുതൽ ഇറാൻ്റെ എണ്ണ വ്യാപാരത്തിന്മേൽ കടുത്ത വിലക്ക് ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇറാന്റെ സെൻട്രൽ ബാങ്കിന്റെ വിദേശ ആസ്തികൾ അവർ പൂർണ്ണമായും മരവിപ്പിച്ചു. കൂടാതെ സ്വർണം, വെള്ളി, പെട്രോകെമിക്കൽസ് എന്നിവയുടെ വ്യാപാരത്തിനും കടുത്ത നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തി. 2012-ൽ ഇറാന്റെ പ്രധാനപ്പെട്ട പല ബാങ്കുകളെയും അന്താരാഷ്ട്ര ബാങ്കിങ് ആശയവിനിമയ ശൃംഖലയായ സ്വിഫ്റ്റ് (SWIFT) സംവിധാനത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കിയിരുന്നു. ഇതോടെ ഇറാൻ്റെ അന്താരാഷ്ട്ര പണമിടപാടുകൾ പൂർണ്ണമായും തടസ്സപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയുണ്ടായി.
അടുത്തിടെ ഐആർജിസിക്കെതിരെയും ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് തടസ്സപ്പെടുത്താനുള്ള ഇറാന്റെ ശ്രമങ്ങൾക്കെതിരെയും യൂറോപ്യൻ യൂണിയൻ പുതിയ ഉപരോധങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. മുൻപ് ആണവ കരാറിന്റെ ഭാഗമായി ചില നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഒഴിവാക്കിയിരുന്നെങ്കിലും പിന്നീട് അവയെല്ലാം വീണ്ടും ഏർപ്പെടുത്തുകയായിരുന്നു.
വിദേശ ബാങ്കുകളിൽ പൂട്ടിക്കിടക്കുന്ന കോടിക്കണക്കിന് ഡോളർ
വിവിധ അന്താരാഷ്ട്ര ഉപരോധങ്ങൾ കാരണം ഇറാന്റെ കോടിക്കണക്കിന് ഡോളറാണ് വിദേശ ബാങ്കുകളിൽ നിലവിൽ മരവിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ഇതിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഇറാൻ നടത്തിയ എണ്ണ-വാതക കയറ്റുമതിയിലൂടെ ലഭിക്കേണ്ട പണമാണ്. ദക്ഷിണ കൊറിയ, ചൈന, ജപ്പാൻ, ലക്സംബർഗ്, ഇറാഖ് തുടങ്ങിയ രാജ്യങ്ങളിലെ ബാങ്കുകളിലാണ് ഇറാന്റെ ഈ വൻതുക കുടുങ്ങിക്കിടക്കുന്നത്. തങ്ങളുടെ സ്വന്തം ബാങ്ക് അക്കൗണ്ടുകളിൽ കിടക്കുന്ന ഈ പണം പിൻവലിക്കാൻ പോലും ഇറാന് നിലവിൽ സാധിക്കുന്നില്ല.
ഈ ഉപരോധങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി നീക്കം ചെയ്യപ്പെടുമോ?
ഡൊണാൾഡ് ട്രംപിൻ്റെ പ്രത്യേക എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഉത്തരവുകൾ വഴി നടപ്പിലാക്കിയ ഉപരോധങ്ങൾ ഉടൻ തന്നെ നീക്കം ചെയ്യാൻ സാധിച്ചേക്കാം. എന്നാൽ അമേരിക്കൻ കോൺഗ്രസ് പാസാക്കിയ നിയമങ്ങൾ, യുഎൻ ഉപരോധങ്ങൾ, യൂറോപ്യൻ യൂണിയന്റെ കടുത്ത നിയമങ്ങൾ എന്നിവ നീക്കം ചെയ്യുന്നതിന് വളരെ നീണ്ട കാലതാമസം ആവശ്യമായി വരും. ഐആർജിസിക്ക് മേലുള്ള ഭീകര സംഘടന എന്ന മുദ്ര മാറ്റാതെയും ഇറാന്റെ ആണവ പദ്ധതികളെക്കുറിച്ചുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര വിശ്വാസം വീണ്ടെടുക്കാതെയും ഇറാന് പൂർണ്ണമായ സാമ്പത്തിക ആശ്വാസം ലഭിക്കുക എന്നത് ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
ചുരുക്കത്തിൽ, ഇറാനും പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള നയതന്ത്ര ചർച്ചകളും കരാറുകളും കൃത്യമായ രീതിയിൽ വീണ്ടും ആരംഭിച്ചാൽ മാത്രമേ ഉപരോധങ്ങളുടെ ഈ വലിയ വല തകർക്കാൻ സാധിക്കുകയുള്ളൂ. അതുവരെ ടെഹ്റാന്റെ സാമ്പത്തിക മുന്നേറ്റങ്ങൾക്കുള്ള വഴികൾ അടഞ്ഞുതന്നെ കിടക്കാനാണ് സാധ്യത.
